Ana Sayfa İktibaslar İslami Yom Kipur Dialog

İslami Yom Kipur Dialog

76
0

Malatyalı Muhammed Reşād

İşbu meqāle, “Hazret-i Peyğamberin -حاشا- Yanlış Günde Oruc Tutması Haqqında” neşr olunacaq bir risālenin ba’zı fasllarını ihtivā eder.

ehl-i kitābın ru’yet-i hilāl-hesāb mübāheseleri haqqında

Bizden evvelki İslām ümmetleri dahi qamerī taqvīmden istifāde ediyorlardı.ש Bu cümleden,  hazret-i Mūsā عليه السلام ın etba’ı, şeriātleri iktizāsından olmaq üzere qamerī ayları ru’yet ile tesbīt ediyorlardı.[1] Vaqtā ki putperestliği redd eden Mūsā عليه السلام ın ümmeti filistinden tehcīr edildi ve bābile geldiler, buradaki zulmün altında hesābī taqvim ile ‘amel etmeye tarafdār olanlar çıqdı. Haham II. hilel in [Hicretden evvel 302-266 (330-365)] ictihādı ile qamerī şemsī qarışıq bir taqvīm qabūl edildi. Fāsıq yehūdīler bu nev-zuhūr taqvīmde atinalı metonun īcādı olduğu düşünülen bir metoddan istifāde etdiler.[2]

Bu hādisātı şerh eden ba’zı muāsır protestanlar ve yehūdīler; Mūsā عليه السلام a tābi’ olduqlarını iddiā eden yehūdīlerin artıq zulme mārūz qalmadıqları i’tibārla qānūn-ı qadīm üzere ru’yet esāsında rucu’ etmelerini müdafaa ediyorlar. Mütalaasından pek mahzūz olduğum ve hesābiyyūn zümresine tavsiyye edilecek enteresan mütalaat-ı haçperestīlerden ba’zıları şunlar: ru’yet-i hilāl içün ixtilāf-ı metāli’e i’tibār edilmemesi, qudüs-i şerīfde vāqi’ ru’yetin esās qabūl edilmesi gibi mes’eleler.[3]

Her türlü pisliğin altında yehudī parmağı aranmasının lüzūmuna qāil bulunmadığım hālde bu ru’yet-i hilāl mes’elesinde hesābı esās alan qamerī hesāblamaların ictima’ı esās alan dejenere yehudī taqvīmine benzediği i’tibārla bir yehūdīleşme gördüğümü i’tirāf etmeliyim.[4]

qaraim yehūdīlerinin qamerī ayların ru’yet-i hilāl ile tesbīti lüzūmunu müdafaa etmeleri haqqında

Mūsa عليه السلام ın şeriātından inxirāf eden ve Qur’ān-ı ‘azīmu’ş-şānın fermānı ile kendilerini rabb sayan Şeriāt-ı Mūsevī-yi taxrīf eden hahamlarר, bir taqım keyfī ictihādlarla qamerī ayların ru’yet ile tesbīti düstūrunu terk etdikleri hālde bunlardan bir gürūh qadīm düstūra reāyetde ısrār etmişlerdi. Hālen israilde mensūbları bulunan karaim/karaite[5] yehūdīleri qamerī ayların ta’yīninin ru’yet-i hilālle olması lāzım geldiğini müdafaa ediyorlar ve haham II.hilelin ictihādını redd ediyorlar.[6] Böylece yehudīlerin oruc tutulması lāzım geldiğine inandıqları günlerin ve bi’lcümle mübārek qandillerinin tesbīti mümkīn oluyor.[7]

āşurā gününün haqīqatine dāir

“RasūlUllah صلی الله عليه و سلم medīneye qadem basdı. Yehūdīleri ‘āşurā günü oruc tutarken buldu. “Bu nedendir?” diye sorunca, “Bu o gündür ki Allah, Mūsā ve beni isrāili firavn üzerine muzaffer qıldı. İşte biz o sebebden oruc tutub o günü ta’zīm ediyoruz.”dediler. RasūlUllah صلی الله عليه و سلم, “Biz Mūsāya sizden daha evlāyız.” buyurdu ve ashāb-ı kirāma oruc tutmalarını emr etdiler.”[8]

‘Āşurāצ günü oruc tutmaqla ‘alāqadar, ‘ulemānın mütalaaları miyānında bir tānesi burada xusūsan qayda değer:

RasūlUllah عليه الصلة و السلام, medīneyi rabi’u’l evvelin sekizinde pazartesi günü teşrīf etdiler (20 eylül 622/ jülien taqvīmi hesābıyla).[9] Yehūdīler bu günü, 10 tişreī 4383ת yāxud 4383 senesinin ‘āşurāsı biliyorlar ve oruc tutuyorlardı. Yuqarıda naql edilen hadīs-i şerīf dahi bu hādīseye işāret ediyor.

Yehūdīlerin oruc tutduqları tişreī/ תִּשׁרִיayı, şemsī-qamerī yehudī taqvīmi-nin birinci ayı sayılırdı. Yehūdīlerin tişreīnin onunda tutduqları bu yom kippur orucu/ יוֹם כִּפּוּר/fast of atonement, ahd-i qadīmde ta’yīn edilmiş ve xattā o gün oruc tutmaq yehudī olmayanlara dahi emr olunmuş idi.[10]

İmdi suāl şudur: ‘Āşurā muharremin onunda olduğu ve RasūlUllah عليه الصلة و السلام medīneyi rabi’u’l evvelin sekizinde pazartesi günü teşrīf etdiği hālde, nasıl āşurā rabi’u’l evvelin sekizinde oluyor veyā olmuyor idi? Zīrā yehūdīler bu günü senenin birinci ayı olan tişreīnin onu biliyor ve oruc tutuyorlardı. Hazret-i ibn ‘abbās  رضی الله عنه, RasūlUllah عليه الصلة و السلام in yehūdīlerin yom kippur bildiği oruca “‘āşurā” adını veriyor. Hāl buki muharrem ayı yāxud ‘āşurā geçeli iki ay olmuşdu.

الله اعلم بالصواب, bunun muāsırlara īzahı şu şekllerde olabilir: Senenin birinci ayını “ocak” sayan bir haç-pereste senenin birinci ayını ta’līm içün, “bizim “muharrem”imiz sizin “ocak”ınız gibidir.” veyā “sene hesābında dahi şemsī değil qamerī seneye i’tibār etmek lāzımdır.” denilebilir. RasūlUllah عليه الصلة و السلام yehūdīlere, yuqarıdaki fermān vech ile bizim dahi Mūsa  عليه السلامın hicretini sayacağımızı bildirdiği gibi, onlar anlasa da anlamasa da Mūsa  عليه السلامın hicret gününün zann etdikleri gibi, rabi’u’l-evvelin sekizi değil muharremin onu olduğunu xaber veriyor. Öyle ise, “Mūsa  عليه السلامsenenin ilk ayının onunda hicret etdi.” cümlesinin delāleti “Mūsa  عليه السلامmuharremin onunda hicret etdi.” demek ma’nāsına geldiği gibi, yehūdīlerin bu günü rabi’u’l-evvelin sekizi yāxud muxarref taqvīmlerinin hesābı ile tişrinin onu zann etmesinin xatā olması da ortaya çıqıyor. Haqīqaten yehūdilerin Mūsa  عليه السلامın hicretini -haqīqī- tişrinin onunda bilmeleri doğru olmaqla berāber -şemsī-qamerī muxarref taqvīme göre- tişrinin onu bildikleri günün o gün olmadığının tesbīti noqtasından enteresandır. Bu bir taqım muāsır kimselerin qadīm tārihi meselā mīlādī bir güne tesbīt edib sene-i devriyyeleri şemsī-xristiyānī taqvīmle hesāb etmesine benziyor. Müslimānların doğum, ölüm ve bi’l-cümle sene-i devriyyelerini qamerī İslām taqvīme göre qayd etmeleri lāzım geldiğini bilmeyenler bu müşkilden çıqamaz.

RasūlUllah عليه الصلة و السلام in medīneyi teşrif etdikleri gün yehūdīlere qarşı söylediği ve tutduğu oruc, geçen muharremin onunda tutduğu ve -gelecek- muharremin onu geldiğinde tutacağı orucdan farqlı olmalıdır. Netekim RasūlUllah صلی الله عليه و سلم evvelce mekkede ‘āşura orucunu tutar idi ve bu oruc mekkelilere dahi ma’lūm idi.[11]

Her hālde yehūdīlerin tişrinin onunun hangi gün olduğu haqqındaki ixtilāflarına, RasūlUllah عليه الصلة و السلام ın cevāblarının “muharremin onu” olduğu bizim içün şāyān-ı diqqatdir. Yehūdīlerden qānun-ı qadīmi yitirenler, hahamlarının yolunda xatālı günlerde oruc tutarlarken biz Mūsā عليه السلام ın xātırāsını, doğru gününde yād eder olmuşuz.

Ramezān orucu, hicrī iki senesinin şa’bānında farz qılındığına göre RasūlUllah عليه الصلة و السلام ın medīneyi teşrīflerinden on ay sonra tutduqları bir āşurā orucu var demekdir.

Şarqiyyātcılığa soyunan ba’zı yehūdīler, āşurānın sebebi haqqında yuqarıda naql edilen hadīs-i şerīfde mezkūr “Bu o gündür ki Allah, Mūsā ve beni isrāili firavn üzerine muzaffer qıldı” ibāresine i’tirāz ederek yehūdī an’anesinde yom kippurun böyle bir sebebi bulunmadığı ya’ni bu sebebi müslimanların uydurduğunu demeye getiriyorlar.[12] Hāl bu ki rivāyete nazar edilirse bu xusūsda ma’lūmāt verenlerin, yehūdīler olduğu görülür. Mūsā عليه السلام ın hicreti ile RasūlUllah صلی الله عليه و سلم in hicretlerinin ‘aynı güne tevafūqu bu rivāyetin bir vechi olmalıdır.

M. hamīdUllah āşurānın esbābına dāir yapılan i’tirāzlara cevāben kitābında yehūdī metnlerinde yom kippurun esbābı miyānında Mūsā عليه السلام ın mısırdan xurūcunun da qayd edildiğini gösteriyor.[13]

Buradaki enteresan xusūs; Mūsa  عليه السلامın hicretinin veyā zaferinin yād edildiği günün RasūlUllah عليه الصلة و السلام tarafından tashīhi ve şemsī-qamerī hesābla tağyīr edilen tārīxin düzeltilerek “muharrem” adıyla ma’rūf senenin birinci ayı içindeki asıl gününe irca’sıdır. Yom kippur/יוֹם כִּפּוּר veyā ‘āşurā, asıl tişreīnde yāhud muharremde, ya’ni senenin birinci ayının onuncu gününde yād edilmelidir.

Yoqsa yehūdīlerin hālen tābi’ olduqları, muxarref şemsī-qamerī taqvīmdeki şekliyle değil. Ya’ni, bi’l-farz “Īsā عليه السلام o qamerī senenin birinci günün birinin gecesi tevellüd etdi.” denilse, biz bunu hicretden 641 sene evvel 1 Ocaq 1 sene-i mīlādīsinin muqābili, 18 cemāziye’l-evvel 641 (H.E) de değil, 1 muharrem 641 (H.E) de yād ederdik.

RasūlUllah عليه الصلة و السلام ın tashīhini farq etmemiş ‘ulemānın müşkili burada bir şeklde hall oldu[14]. Müslimānlara pislik atmayı dīn edinmiş yehūdīler ile qamerī taqvīmlerin tesbīti esāsından cāhil olan hesābī gürūhların her ikisi de bu vesīle ile i’qāz olundu. Bu mes’eleyi, ğazzeden o yana atılmış bir qassam füzesi saymaqda xatā yoqdur.

Haham hilelin yehūdī taqvīmini taxrīfini qabūl etmeyen yehūdīler, bu cümleden karaim yehūdīleri arzū ederlerse bizim taqvīm esāsında ‘ibādet günlerini tashīh edebilir, doğru yom kippur, ya’ni ‘āşurā gününde oruc tutabilirler![15] İşte haqīqī dīnler arası dialoğ! An’anesine, peyğamberinin ve peyğamberlerin sünnetine sādıq olanların, ehl-i sünnetin; sādıq olmayanları, bid’at ve dalālet üzere olanları tashīh etmesi esāsında bir dialoğ!

ש Hattā bābilliler de qamerī ayların tesbītinde ru’yete baş vuruyordu. Bulut ārız olduğu zemān o qamerī ayı otuza temāmlama, günün geceden evvel gelmesi gibi xusūslarda müşterekiyyetimiz vardır.

[1]   Arthur Spier, “The Comprehensive Hebrew Calendar: Twentieth to Twenty-second Century…”, Feldheim neşr., 1406 (1986); “”In the early times of Israel’s history the beginnings of months were determined by direct observation of the moon; the first days of the months being announced by the Sanhedrin, the Supreme Court in Jerusalem, after witnesses had testified that they had seen the new crescent and after their testimony had been thoroughly examined, confirmed by calculation and duly accepted. The communities of Israel were then notified by kindling night fires on the mountains and later by messengers… This method of observation and intercalation was in use throughout the period of the second Temple (516 BC – 70 AD) and about three centuries after its destruction as long as there was an independent Sanhedrin. In the fourth century, however, when oppression and persecution threatened the continued existence of the Sanhedrin, the patriarch Hillel II took an extraordinary step to preserve the unity of Israel. In order to prevent the Jews scattered all over the surface of the earth from celebrating their New Moons, Festivals and holidays at different times he made public the system of calendar calculation which up till then had been a closely guarded secret. It had been used in the past only to check the observations and testimonies of witnesses, and to determine the beginning of the spring season. In accordance with this system Hillel II formally sanctified all moons in advance and intercalated future leap years until such time as a new Sanhedrin would be established in Israel. This is the permanent calendar according to which the New Moons and Festivals are calculated and celebrated today by the Jews all over the world. It also applies certain rules by which the astronomical facts are combined with the religious requirements into an admirable calendar system ” ” ; Philip P.Wiener, “Dictionary of the History of Ideas”, New York/USA-1392 (1973), Charles Scribner’s Sons neşr.; 1.c., 536.s.; “The Hebrews rejected astronomical observations, systematically performed by “measurers of heavens and stargazers who prognosticate each month what shall be .””

[2]   Jaqueline de Bourgoing, “The Calender -Measuring Time-”, 1422 (2002), Thames & Hudson neşr.; 22.s.

[3]   David B. Loughran, “The Sacred Calender Booklet”, Stewarton/İskoçya/İngiltere-1418 (1998); http://atschool.eduweb.co.uk/sbs777/saccal/calbook/index.html

[4]   David B. Loughran, “The Sacred Calender Booklet”; “3. Rule for Beginning 1st Tishri[:] The third error is the adoption of a man-made rule which dictates that the festival month of Ethanim (Tishri) must begin on the day of a conjunction. When applied, this rule directly conflicts with the ancient practice of literally ‘looking out’ for the new moon each month. The new moon, incidentally, is never visible at the time of a conjunction. Proof of this is given below.”

ר   Tevbe Sūresi, 31.’Ayet-i kerīme; “Hahamlarını ve ruhbanlarını Allahdan maāda rabblar ittixaz etdiler…”

[5]   Karaite / קָרָאִים

[6]   “Universal Karaite Religious Council” beyānnāmesi; “Why do the Rabbanites differ from us (Karaites) in regard to the dates of their holy days? In ancient times, all Israel sanctified the new moon according to actual observance, by eye-witnesses. (Genesis 1:14; Psalm 104:19). However in the year 801 C.E., the Rabbanites abandoned this scriptural custom and introduced a calendar reform, which included the following innovations: a) PASSOVER (Pessah) can never fall on Monday, Wednesday or Friday: and it must coincide with the day of the 9th of Av of that year. b) SHAVUOTH can never fall on a Tuesday, Thursday, or Friday and it must coincide with the second day of Passover… c) ROSH HASHANAH (Feast of Trumpets) can never fall on a Sunday, Wednesday or Friday, and must coincide with the third day of Passover… d) KIPPUR can never fall on Sunday, Tuesday or Friday, and must coincide with the fifth day of Passover. e) PURIM can never fall on the Sabbath (Saturday), Monday, or Wednesday and must coincide with the sixth day of Passover. All of these so-called “rules” have no basis in the Scripture, and are inventions of the Rabbis. In contrast we Karaites continue to base our calendar on the actual observance of the new Moon. Therefore the holy days fall on different days.” The reader will see from the above quotation that the Karaite Jews have also rejected the human traditions found in the popular Jewish calendar and have returned to the ancient method of selecting the 1st day of each month on the evidence of a first sighting of the new moon. The Karaite calendar, though printed in advance, also makes an allowance for a first sighting of the new moon before starting each month. To determine the 1st day of each month the Karaite calendar makers, I understand, base their calculations on sophisticated mathematical tables which even their rabbis find difficult to explain. If the reader wishes to contact them for more details on how their calendar is set up, their address is: The Karaite Jews in Israel, P.O.B. 101 Ramlah, 72100. ISRAEL.”

[7]   “First Feast Day of Unleavened Bread … 15th day of Abib (1st month) /Last Feast Day of Unleavened Bread … 21st day of Abib (1st month) /The Feast of First Fruits … A count of 50 days is made from the ‘morrow after’ the Passover Sabbath./The Feast of Trumpets … 1st day of the Ethanim (7th month) /The FAST of Atonement … 10th day of Ethanim (7th month) /Feast of Tabernacles … 15th day of Ethanim (7th month) /The Last Great Feast Day … 22nd day of Ethanim (7th month) ”

[8]   İmām Buxārī امام البخاری)),,“الجامع اللصحيح” , “باب صيام يوم عاشوراء”  114-107.hadīs-i şerīfler : (Mehmed Sofuoğlu) terc., İstanbul-1407 (1987), Ötüken neşr.; 4.c., 1858-1861.s.; İmām Müslim  امام مسلم)), “صحيح مسليم”, “کتاب الصيام” “باب صوم يوم عاشوراء”, 1130-127.hadīs-i şerīf ; “… عن ابن عباس رضی الله عنه قدم رسول الله صلی الله عليه و سلم المدينة. فوجد اليهود يصومون يوم عاشوراء. فسئلوا عن ذالک؟ فقالوا: هذا اليوم الذی أظهرالله فيه موسی و بنی إسرايل علی فرعون. فنحن نصومه تعظماً له. فقال النبی صلی الله عليه و سلم نحن اولی بموسی منکم. فأمر بصومه.”; Ahmed Dāvudoğlu Xoca, “Sahīh-i Müslim Şerhi ve Tercemesi”, Sönmez neşr.; 6.c., 149-150.s.: ‘Ali Bayram/ M.Sadi Çöğenli, “Aylar ve Rü’yet-i Hilāl”, Erzurum-1398 (1978); 13-16.s.

צ   “The Arabic word Ashura is none other than the Hebrew word Asor, the tenth, the term used in the Bible (Leviticus 16:29, etc.) to designate the date of the holiday (the tenth day of the seventh month).” [Eliezer Segal, “The Islamic “Yom Kippur””, “http://www.acs.ucalgary.ca/~elsegal/Shokel/880909_Islam_Kippur.html]; Eliezer segalın qafasının ibrānīceden ‘arabcaya istiqāmetinde işlemesinde pek bir ğarīblik yoqdur lākin ‘arabcanın ibrānīcenin ve ‘arāmīcenin ‘aynı menşe’ dilden geldiğini bilen adamın ‘arabca kelimeye [عشر] ibrānīce [עשר] asıl göstermeye çalışmasında bir hikmet varmıdır? “Asor ve Ashura menşe’ i’tibārı ile Ashura kökünden müştāqdır.” dedikden sonra ölmüş iken, bir asrdır bir şeklde xortlatılan bir dili, elhamdulİllah 14 ‘asrdır yaşayan bir dile fāiq göstermek şeytanlığına lüzūm yoqdur. ‘Arabca hālen dünyānın en qadīm yaşayan dilidir ve bunu bir taqım xortlaq dillerle muqāyese etmek ‘aybdır. Aqqad dilinde “eşra” olan kelime ‘arabcada عشر , ibrānīcede עשר olmuş. [Бенцион Меерович Гранде (Bension Meeroviç Grande), “Курс Арабской Грамматики в Сравнитепьно-Историческом Освещении”, Moskova-1383 (1963), Издательство Восточной Литературы; 367.s.] Muāsır ibrānīcede ses qıymetini ğayb etmiş ע harfinin ع olduğu ve qadīm ibrānicede bu harfin ses qıymetinin ne olduğunu dahi ancaq ‘arabları dinleyerek bilmeleri mümkīn olduğunu, müennes עשרה in sonundaki ה in ne ma’nāya geldiğini عشرة lūğātine baqaraq anlayabileceklerini bildiğine şübhe olmayan segale ixtār etmek lāzım.

[9]   İmām Muhammed ibn Ahmed ez-Zehebī, “Tārīxu’l-İslām”, İstanbul- 1424 (1994), Cantaş neşr.; 1.c., 469.s.; [“Tārīx-i Xalīfe”; 55.s. : Taberī, 2/266 ; Beyhāqī, Delāil, 2/511] ; “Peyğamber صلی الله عليه و سلم, medīneye bir pazarertesi günü, rabi’u’l-evvel ayının on ikinci günü gelmişdi….” , kezā imām beyhāqīnin ibn ishāqdan rivāyetinde de rabi’u’l-evvelin on ikisinde RasūlUllahın medīneye teşrīf etdikleri söyleniyor.

ת tişreī/ תִּשׁרִיveyā tişrī veyāxud eitanim ayı. Bizde qullanılan تشرين اول (teşrīn-i evvel), تشرين ثانی (teşrīn-i sānī) dahi budur.

[10]  “Muxarref Ahd-i Qadīm”, “Leviticus sūresi, 23.bāb, 1.‘āyet”; “[1] And the Lord spake unto Moses, saying, [2] Speak unto the children of Israel, and say unto them, Concerning the feasts of the Lord, which ye shall proclaim to be holy convocations, even these are my feasts.”

[11]   Hazret-i ‘āişe  رضی الله عنها , “عن عائشة رضی الله عنها قالت کان يوم عاشوراء تصومه قريش فی الجاهلية و کان رسول الله صلی الله عليه و سلم يصومه فلما قدم المدينة صامه و امر بصيامه فلما فرض رمضان ترک يوم عاشوراء فمن شاء صامه و من شاء ترکه ” (Cāhiliyye devrinde qureyş, ‘āşurā günü oruc tutar idi. RasūlUllah صلی الله عليه و سلم de ‘āşurā orucu tutardı. RasūlUllah صلی الله عليه و سلم medīneye qadem buyurunca da bu orucu tutdu. Ashābına da tutmalarını emr etdi. Ramezān orucu farz qılınıca ‘āşurā günü orucunu terk etdi. İsteyen bu orucu tutdu; istemeyen de terk etdi.) buyuruyor; (Hazret-i ‘Āişe  رضی الله عنها/ İmām Buxārī (امام البخاری), “الجامع اللصحيح”, “باب صيام يوم عاشوراء”, 19.hadīs-i şerīf : (Mehmed Sofuoğlu) terc., İstanbul-1407 (1987), Ötüken neşr.; 4.c., 1859.s.; (Bu xusūsdaki dīger hadīs-i şerīfler: [1858-1861.s.] de) : (Kāmil Mīrās) terc., “-Sahīh-i Buhārī Muhtasarı- Tecrīd-i Sarīh  Tercemesi ve Şerhi”, Anqara-1407 (1987), Diyānet İşleri Başkanlığı neşr., 8.tab’; 6.c., 307-308.s.) : Ahmed Dāvudoğlu Xoca, “Sahīh-i Müslim Şerhi ve Tercemesi”, Sönmez neşr.; 6.c., 136-154.s.

[12]  Eliezer Segal, “The Islamic “Yom Kippur””, “http://www.acs.ucalgary.ca/~elsegal/Shokel/880909_Islam_Kippur.html”;; ““The reference to the deliverance from “the enemy” is puzzling. In other versions of this tradition, the event it is explicitly identified as the drowning of Pharaoh’s armies in the Red Sea. This does not seem to correspond with any Jewish traditions about the significance of Yom Kippur. … As to the question of the supposed victory over Moses’ enemy on Yom Kippur, it seems clear that the original reference was not to Pharaoh or any mortal foe of the Jews, but rather to Satan (the Hebrew term literally translates as “the Antagonist”). This accords with the traditional Jewish identification of Yom Kippur as the day on which Moses finally concluded the 40 days of prayer and pleading with God to forgive the Israelites for the sin of worshipping the golden calf.””

[13]  Muhammed HamidUllah, “Le Prophet de I’Islam”, [terc.] “İslām Peygamberi”, İstanbul-1411 (1991), İrfan neşr.; 562-563.s.

[14]   İbn Qayyım el-Cevziyye (ابن قيم الْجوزية), (Muzaffer Can) terc., “Zad’ul-Meād Terceme ve Şerhi” (زاد الْمعاد), İstanbul-1411 (1990), Cantaş neşr.; 2.c., 654.s.; İbn qayyım, hadīs-i şerīfin doğru anlaşılmasının şu şeklde olduğu fikrindedir: RasūlUllah صلی الله عليه و سلم in medīneyi teşrīf etdiğinde yehūdīleri oruc tutar bulduğunu bilmiyoruz. Belki RasūlUllah صلی الله عليه و سلم in yehūdīleri oruc tutar görmesi müteāqib senedir. الله اعلم بالصواب Bu te’vīl, ‘āşurā günü olmayan günde oruc tutulduğuna dāir müşkili hall ediyor gibi görünse de rivāyetin sonundaki yehūdīlerle vāqi’ bir qonuşmayı müteāqiben ashābına oruc tutmayı emr etmiş olması müşkilini hall etmez. Fuqahā-yı hanefiyyenin bu hadīs-i şerīfi, orucun niyyet vaqtinin gün ortadan evvel olmasına delīl olaraq qullanmaları da RasūlUllah صلی الله عليه و سلم in yehūdīlerle vāqi’ qonuşmayı müteāqiben ashāb-ı kirāma günün geriye qalan qısmı içün orucu emr etdiğini gösteriyor. Rabi’u’l-evvelin sekizinde oruc tutulmuş görülüyor. İbnu’l-cevziyye, yehūdīlerin yanlış taqvīmleri yüzünden ‘āşurāyı yanlış günde qutladıqlarını farq etmiş kimselerdendir.

[15] http://en.wikipedia.org/wiki/Yom_Kippur#_note-33 ; “Ashura and Yom Kippur no longer generally coincide, since the Quran prohibited intercalation into the lunar calendar, resulting in the gradual shift of the start of the 354 day Islamic year with respect to the solar year, while the Hebrew Calendar retains intercalation.”