Molla Güraninin Keşşaf Sahibini Tenkidi

Keşşafın Mûtezîli Yönünü Tenkil ederek Ehl-i Sünneti Savunur.Bilindiği gibi Keşşaf, sünnî müfessirlerce kelâmı konular dışında en çok itibar edilen bellibaşlı tefsirler arasındadır.

Çeşitli tefsîr vecihlerindeki sözleri pek çoğuna, bu arada müfessirimize de yardımcı olmuş, fikirleri çoğunlukla tasvip görmüştür. İslâm akidesine uymayan bir tek yönü, istisnasız bütün sünnî müfessirlerce ihtiyatla karşılanmış, ileri sürdüğü mûtezilî görüşler itiraza uğra­yarak, yerine göre şiddetli sayılabilecek tenkitlere maruz kalmıştır.

Kelâm ilminde usûl-i hamse diye bilinen[1] mutezilenin en mühim görüşlerini toplayan bu esaslar, menşeini Kur'ândan aldığından tefsîrini yapan müfessirlerce veya sadece kelâmı nıeselelerdeki yönünü tenkit eden müelliflerce tetkik edilmiş, gereken cevaplar verilmiştir.

Biz burada Gûrânî'nin, usûl-i hamse'ye karşı olan görüşlerini ayrı ayrı ele alıp incelemeden, bunlardan bir kaçı hakkındaki sözlerini nakledip önce Keşşafa, savunduğu fikirler yönünden de mensubu olduğu mutezileye yaptığı tenkitleri, gözden geçireceğiz.

Keşşafa, dolayısiyle mutezileye yaptığı tenkitlerden bazılarını tefsîrindeki metniyle gözden geçirelim.

Gûrânî,.A'raf sûresi 169. âyetinde Zemahşerî'yi, verdiği tefsîr şeklinden dolayı tenkit eder, mağfiret konusundaki sözlerini reddederek ehl-i sünneti bilmemezlikle suçlarl. Tefsirinde, Zemahşerî şu ifadeleri kullanır.[2]

Gene A'raf sûresinin 143. âyetinde, Hz. Musa'nın ALLAH'ı görmek istediği halde göremediği,  zâtı  tecelli edince şiddetinden  düşüp bayıldığı  anlatılır. Burada ru'yetullah meselesi müfessîrleri meşgul eder, uzun uzadıya bilgiler ve rilir. Gûrânî, ru'yetullâh'm mümkün olduğunu savunarak sözü, Zamahşerî'nin 'ddiasma getirir, onu, zaruret olmadan hakikati değiştirmekle suçlar. [3]

Yukardaki misalin sonunda delil getirdiğini En'am süresinin 103. âyetinde mutezileye karşı -ismen beürtmese bile- ehl-i sünnet görüşünü savunur, ru'yetul-lâha karşrçıkan mutezilenin aksine, bunun imkân dahilinde olduğunu kabul eden fikri benimser.[4]

ALLAHîn adaleti meselesinde mutezile, hüsn ve kubh iddiasını ortaya attıkları halde, ehl-i sünnet buna karşıdır. Gûrânî, A'râf sûresinin 28. âyetini tefsir ederken mutezilenin aksine, ALLAHtan kabih fiiller sâdır olamayacağını, bilakis kullan için iyi amelleri seçtiğini söyleyen ehl-i sünnet görüşünü kabul eder, [6]böylece Zemahşerî'nin şu sözüne cevap vermiş olur.[7]

5- Gûrânî, Nisa sûresinin 48. âyetini tefsir ederken ehl-i sünnete göre şirkin mağfireti olmadığı, bunun dışında kalan kebâirin, ALLAHın dilemesiyle affe­dileceği görüşünü kaydeder, bunun delillerini saymağa lüzum görmeden âyet ve hadislerde mevcut olduğunu belirtir. [8] Yalnız, sözünün sonunda Zemahşerî'ye "men" zamiri ile cevap vererek, âyetin ifade ettiği mânâdan uzaklaştığını belir­tir. Zemahşerî'nin, âyetin tefsîrindeki ilgili cümlesi şudur: [9]

• < Önceki    
• Sonraki >