En Sahih İsnad Tartışmasında Ebû Hanîfe’nin Konumu

 

Ebû Hanîfe’nin hadis ilmindeki büyüklüğüne, zabtına, rivayetleri tedkikteki titizliğine, naklettiği hadislerin sahih olduğuna ve bu alanda yüksek bir konumda bulunduğuna delil olan hususlardan birisi de şu­dur:

Buhârî hadis senedleri içinde en sahih isnad (esahhu'l-esânid) [1] şudur demiştir: Malik- Nâfi’- İbn Ömer. İmam Ebû Mansur Abdulkahir b. Tahir et-Temîmî buna bir ilavede bulunarak, isnadların en sa­hihinin şu olduğunu söylemiştir: Şâfii - Malik -Nâfi'-İbn Ömer. Ancak üstad, allame, hafız Alaaddin Moğoltay buna itiraz etmiş ve şöyle demiştir: “Dârekutnî’nin bahsettiğine göre Ebû Hanîfe de Mâlik'den hadis rivayet etmiştir.[2]

Bulkînî Mehâsinu'l-Istılâh adlı eserinde bu itiraza şu cevabı ver­miştir: “Ebû Hanîfe Dârekutnî’nin bahsettiği gibi Malik'den hadis riva­yet etmiş olsa bile, bu, Şafiî’nin Mâlik'den rivayeti gibi meşhur değil­dir.”

Irâkî de şöyİe demiştir: Dârekutnî’nin Garâib'inde ve Mudebbec'de zikrettiğine göre, Ebû Hanîfe Mâlik'den rivayet etmektedir. Ancak onun bu rivayeti Nâfi'-İbn Ömer tarikiyle gelmemektedir. Dolayısıyla Ebû Hanîfe’nin bu konuya dahil edilmesi varsayıma da­yanmaktadır. Bununla beraber Hatîb, Ebû Hanîfe vasıtasıyla Malik'den gelen böyle bir hadis zikretmiştir.

Şeyhülislam İbn Hacer el-Askalânî de bu hususta şöyle demiştir: “Moğoltay'ın Ebû Hanîfe'yi zikrederek böyle bir itirazda bulunması uygun değildir. Çünkü Ebû Hanîfe’nin Mâlik'den rivayeti tesbit edile­memiştir. Dârekutnî daha sonra da Hatîb, Ebû Hanîfe’nin Mâlik'den aktardığı iki hadis rivayet etmiştir ancak bu iki isnad tenkid edilmiştir. Aynı şekilde, (Hatîb'in bahsettiği) Ebû Hanîfe’nin Mâlik'den rivayeti, Ebû Hanîfe’nin müzakere anında zikrettiği birşeydir. O bunu aktarır­ken, Malik'le uzun süre birlikte bulunmuş ve bizatihi ona Muvattaı okumuş olan Şafiî’nin amaçladığı gibi, Mâlik'den hadis rivayet etme­yi murad etmemiştir.” [3]

Dipnotlar.

[1] Esahhu'l-Esânîd: İçinde bulunan ravilerin sikalıkları bakımından en üstün derece­de bulunan veya öyle kabul edilen sened. isnad. Bunlar alimlere göre değişik ola­bildikleri gibi, "fulan sahabiden gelen İsnadlann en sahihi" şeklinde ravi sahabiye göre de farklı olabilmektedirler. Örnek:Ahmed b. Hanbel ve İshak b. Râhûye'ye göre: Zuhrî - Salim b. Abdullah b. Ömer - babası. Buhârî'ye göre: Malik - Nâfi' - İbn Ömer.

Hz. Ebû Bekr es-Sıddîk'den gelen senedlerin en sahihi: İsmail b. Halid - Kays İbn Ebî Hazim -es-Sıddîk.

Hz. Ömer'in esahhu'l-esânîdi: Zuhrî - Salim -Ömer. Bkz. Aydınlı, Hadis Istılahları Sözlüğü, s. 36. (Mütercimin notu).

[2] Bu nedenle Şafiî'nin yerine Ebû Hanîfe'nin zikredilmesi gerekir veya ikisinin aynı kanalla rivayetleri eş değerde görülmesi icap eder. (Mütercimin notu).

[3] Bunu Suyûtî, Tedrîbu'r-Râvi Şerhu Takribi'n-Nevevî'de nakletmiştir. s. 30. Hayriyye baskısı-1307.

• < Önceki    
• Sonraki >