El-Hadâsiyyûn El-Arab Fî'l-Ukûdî's-Selâseti'l-Ahîra Ve'l-Kur'âni'l-Kerîm Dirâse Nakdiyye

Modernitenin dümen suyunda kâh İslamî Sosyalizme, kâh İslamî Liberalizm'e, kâh İslamî Demokrasi'ye yelken açan modernist Müslümanların aslî ve fer'î konularda ortaya koyduğu çeşitli fikirler üzerinde derli toplu bir cem ve değerlendirme yapılmış değildir. Bu sahada kolektif çalışmalarla ortaya konacak ansiklopedik bir esere ihtiyaç bulunduğu açık. Bir (el-Müsteşrikûn yazarı) Necîb el-Akîkî çıkıp el-Hadasiyyûn adlı bir çalışma ortaya koysa bile, bunun sadece Arap coğrafyasında yaşayan veya Arapça yazan modernistleri kapsamaktan öteye gidemeyeceğini kestirmek zor değil. Gerçi bu da önemli bir boşluğu dolduracaktır, ama ya Türkçe, Urduca, Farsça veya Batı dillerinde yazanlar? "İslam Dünyasında Modernist Düşünce" yahut "İslam Modernistleri" başlıklı bir ekip çalışması –sadece tanıtıcı mahiyette dahi olsa– önemli bir ihtiyaç olarak eksikliğini hissettiriyor.

Malezya Uluslararası İslam Üniversitesi'nde öğretim üyesi olan el-Cîlânî Miftâh, el-Hadâsiyyûn el-Arab isimli çalışmasıyla bu alanda nisbeten bir boşluğu doldurmuş. İslam/Arap âleminde fikir ve eserleriyle yankı uyandıran belli başlı modernistlerin ele alındığı bu çalışma, ilk bakışta sistematiği ve ciddiyeti ile dikkat çekiyor.

Çalışmasına, Müslümanların Kur'ân ilimleri ve tefsir çalışmalarının karakteristik özelliklerini, arkasından da modernistler tarafından ortaya konan farklı yaklaşımları özetleyerek başlayan müellif, konuyla ilgili olarak daha önce yapılan çalışmaların kısa bir tanıtım ve değerlendirmesini yapmış. Sonrasında kendi çalışmasının sistematiğini ve hedefini zikretmiş. Bu cümleden olarak eserinde şu soruların cevabını arayacağını belirtmiş:

1. Son otuz yıl içinde modernistlerdeki değişimin sebepleri.

2. Kur'ân'ın anlaşılmasında ve tefsirde izlenegelen metotlara itiraz sebepleri.

3. Kur'ân'ın anlaşılmasında esas aldıkları belli başlı metotlar; bunların iç tutarlılığı ve İslamîliği.

4. Metotlarını tatbik ederken ortaya koydukları alternatif inanç ve fikirler.

5. Alternatif teşri anlayışları.

Bunun arkasından yer verdiği 1. Fasılda, son 30 yıl içinde Arap modernistlerin Kur'ân'ın anlaşılması merkezinde yaptığı çalışmaların siyasî, iktisadî, fikrî arkaplanını irdeliyor. 2. Fasılda Arap modernistlerin, mevcut tefsir metodu hakkındaki düşünceleri ele alınıp değerlendiriliyor. 3. Fasılda Arap modernistlerin Kur'ân-ı Kerim'in anlaşılmasında izledikleri metotların arzı ve tenkidi, 4. Fasılda Arap modernistlerin itikadî sahaya ve 5. Fasılda da teşriî sahaya taalluk eden bazı ayetlerin tefsiri sadedinde ortaya koyduğu görüşlerin değerlendirmesi yapılıyor. Sonuç kısmında ise geçen fasıllarda ortaya konan hususların kısa bir değerlendirmesi yapılıyor ve ulaşılan sonuçlar zikrediliyor.

Görüşleri değerlendirmeye alınan isimler arasında Muhammed Arkoun, Hasan Hanefi, Nasr Hâmid Ebû Zeyd, Muhammed Şahrûr, Muhammed Ebu'l-Kasım Hâc Hamed, Seyyid Mahmud el-Kımnî, Muhammed Âbid el-Câbirî, Hüseyin Ahmed Emîn, es-Sâdık Bel'îd dikkat çekiyor.

Kadının mirası, örtünmesi, çok eşlilik, şeytanın ontolojik varlığı, Hz. Âdem’e (a.s) secde etmesi meselesi, hadd cezaları, Kur'ân'da zikredilen kıssalar… gibi ülkemizde de çokça tartışılan bildik meseleleri tartışma biçimlerinin ilmî değerlendirmelerle ele alındığı çalışmanın, daha geniş çaplı çalışmalara yol açması dileğimizi bir kere daha tekrar ediyoruz.

• < Önceki    
• Sonraki >