Ana Sayfa İktibaslar Allah’ın Mekândan Münezzeh Olduğuna Dair Naklî Deliller

Allah’ın Mekândan Münezzeh Olduğuna Dair Naklî Deliller

165
0

Fahreddin Razi K.s – Tefsiri Kebir

Araf Süresi 54.Ayet-i Kerime Tefsiri

Bu husustaki naklî delillere gelince, bunlar da pek çoktur:

1) Allah Teâlâ, “De ki: “O Allah’tır, bir tektir” (ihlas, 1) buyurmuş ve kendisini tek oluş ile tavsif etmiştir. “Ehad” Allah’ın bir tek oluşunu en ileri derecede ifade eden bir kelimedir. Kendisi ile arş dolan ve arştan fazla olan bir varlık, arşın parçalarının üstünde, gerçekten birçok parçadan meydana gelmiş “mürekkeb” bir varlık olur. Böyle oluş da, o varlığın “bir tek” olmasına terstir.

Bu “ilzam” karşısında, Kerramiye fukahâsına mensup bazı kimselerin öyle dediklerini gördüm: “Allah Teâlâ tek bir zattır. Tek olmakla birlikte, aynı anda her yerde bulunur.Aynı anda her yerde bulunduğu için, arş da O’nunla dolmuştur.”

Ben derim ki: “Bu söz mekan ve ciheti (doldurup) meşgul eden bir zatın (varlığın), aynı anda pek çok mekanlarda bulunması caizdir” neticesine varır. Halbuki akıllı kimseler, bunun yanlış olduğunu bilmenin, zarurî (kesin) olarak bilinen şeylerin en açıklarından biri olduğu hususunda ittifak etmişlerdir.

Hem sonra siz, ey Kerramiye, bunun böyle olabileceğini söylüyorsanız, Arştan yerin dibine kadar bütün âlemin tek bir cevher ve tek bir varlıktan ibaret olabileceğini, ancak ne var ki bölünemeyen bu cüzün, bütün mekanlarda bulunduğunu ve bundan dolayı da birden fazla sanıldığını niçin söylemiyorsunuz. Böyle birşeyi söyleyebilen kimsenin ise, en kabul edilmez birşey söylemiş olacağı malumdur.

Eğer onlar, “Biz, burada bu zatlar arasında farklılığın bulunduğunu, ancak onların bir kısmının bâkî olmasının yanısıra, bir kısmının fânî olması sebebiyle anladık. işte bu, farklılığı gerektirir.Hem sonra biz onların bazısının hareketli olduğunu, bazısının da hareketsiz olduğunu görüyoruz. Hareketli olan ise, hareketsiz durandan farklıdır. Binaenaleyh, bunlar arasında bir farklılığın olduğuna hükmetmek gerekir.Böylesi şeyler Allah’ın zatı hakkında söz konusu değildir. Binaenaleyh bunlar arasındaki fark açıktır” derlerse, biz deriz ki: “Senin, “Bazıları fânî (yok) olurken, bazıları bâkî oluyor. Bu da,bunlar arasında bir farklılık olduğunu gösterir” şeklindeki iddiana karşılık, cüzlerden bazılarının fanî (yok) olduğunu kabul etmiyoruz ve aksine diyoruz ki: “Alemin bütün cüzlerinin, sadece tek bir cüz olup o aynı cüz’ün şuraya buraya yerletiği niçin söylenemesin?”

Keza bu cüz beyaz, siyah ve diğer bütün renkler ve tatlarla mevsuf olarak bulunur. Yok (fani) olan, sadece onun muyayyen bir yerde bulunmasıdır. Onun bizzat ve tamamen yok olduğunun söylenmesine gelince, bu kabul edilemez.

Senin, “Biz bazı cisimlerin hareketli, bazısının hareketsiz olduğunu görüyoruz. Bu durum ise, bir farklılık olduğunu gösterir. Çünkü hareket ve sükûn (hareketsizlik) aynı anda bulunamazlar” şeklindeki sözüne karşılık da deriz ki: “Biz, tek bir cismin aynı anda iki yerde bulunamayacağına inandığımız için hareket ve sükûnun bir arada bulunamayacağı neticesine varıp, hareketsiz duranın burada bulunduğunu, hareket edenin de burada olmadınığı, gördüğümüzde, hareket edenin burada durandan başka birşey olduğuna hükmederiz. Fakat bir varlığın aynı anda iki yerde bulunmasının farzedilmesi halinde o tek varlığın aynı anda hem hareket halinde hem de hareketsiz olması imkânsız değildir. Çünkü bu konuda söylenebilecek son söz şudur: O, hareketsiz duruşu sebebi ile burada, hareketi sebebi ile de bir başka yerde bulunmuştur. Ancak biz, tek bir varlığın aynı anda iki ayrı yerde bulunabileceğini kabul ettiğimizde, hareketsiz duran varlığın, hareket eden varlığın kendisi olması uzak bir ihtimal olmaz.

Binaenaleyh Allah Teâlâ’nın zatı itibarı ile, bölünmeyi kabul etmeyen tek bir varlık olduğunun, bununla birlikte arşın O’nunla dolduğunun söylenebilmesi halinde, “Arş bir cevher-i ferd, bölünmeyen bir cüzdür.

Bununla birlikte bütün mekanlarda bulunur ve bütün arş o tek cevher-i ferdden meydana gelmiştir” denilebilirdi. Bunun böyle olduğunu kabul etmenin ise, cehalet kapılarını açma neticesine götüreceği malumdur.

Devam Edecek !

CEVAP VER

Mesajınızı girin
Adınızı buraya girin